Dobry szew trzyma projekt w całości, ale to prawidłowe klejenie sprawia, że szycie w ogóle jest możliwe. Początkujący kaletnicy często traktują etap łączenia elementów po macoszemu, spiesząc się do wybijania otworów i chwytania za igły. To błąd, który mści się na każdym kolejnym kroku — od krzywego ściegu po rozwarstwiające się krawędzie. Klejenie skóry to fundament rzemiosła. Niezależnie od tego, czy robisz prosty portfel z dwóch warstw skóry o grubości 1,5 mm, czy budujesz masywny pasek z trzech warstw bydlęcego kruponu, musisz wiedzieć, jak trwale połączyć te elementy, zanim użyjesz wybijaków. W tym przewodniku rozłożymy proces klejenia na czynniki pierwsze. Omówimy chemię, przygotowanie powierzchni, narzędzia i techniki, które sprawią, że Twoje projekty będą solidne jeszcze przed wbiciem pierwszej igły.
W skrócie:
- Klejenie stabilizuje warstwy skóry przed zrobieniem otworów pod ścieg ręczny, zapobiegając ich przesuwaniu się.
- Wybór między klejem wodnym a rozpuszczalnikowym (kontaktowym) zależy od preferencji, wentylacji w pracowni i oczekiwanej elastyczności spoiny.
- Nigdy nie kleimy bezpośrednio do gładkiego lica — powierzchnię trzeba wcześniej zszorstkować.
- Kluczem do sukcesu jest cienka, równomierna warstwa kleju na obu łączonych powierzchniach i odpowiedni czas odparowania.
- Niedokładne sklejenie krawędzi uniemożliwia ich późniejsze poprawne wykończenie za pomocą środka Tokonole.
Spis treści
1. Dlaczego klejenie skóry przed szyciem jest absolutnie konieczne?
2. Rodzaje klejów kaletniczych — wodne kontra rozpuszczalnikowe
3. Przygotowanie powierzchni — fundament trwałej spoiny
4. Narzędzia do aplikacji kleju i technika nakładania
5. Proces łączenia, dociskania i schnięcia
6. Wpływ klejenia na wykończenie krawędzi
7. Najczęstsze błędy przy klejeniu skóry
Dlaczego klejenie skóry przed szyciem jest absolutnie konieczne?
Wielu nowicjuszy próbuje złożyć dwa kawałki skóry, spiąć je klipsami biurowymi i od razu uderzać wybijakiem. Skutki są zazwyczaj opłakane. Skóra, nawet ta sztywna, garbowana roślinnie o grubości 2 mm lub 3 mm, jest materiałem pracującym. Kiedy uderzasz młotkiem w wybijak, zęby narzędzia muszą przejść przez wszystkie warstwy prostopadle. Jeśli warstwy nie są ze sobą sklejone na całej płaszczyźnie styku, dolny kawałek skóry minimalnie się przesunie pod wpływem siły uderzenia. W efekcie otwory na górnej warstwie będą w idealnej linii, ale na dolnej wyjdą pofalowane, zygzakowate, a czasem wręcz niebezpiecznie blisko krawędzi.
Klejenie tworzy z dwóch lub więcej kawałków skóry jeden monolityczny blok. To kluczowe dla precyzji. Kiedy nakładasz na siebie dwie warstwy skóry garbowanej roślinnie, każda o grubości 1,5 mm, otrzymujesz krawędź o łącznej grubości 3 mm. Tylko mocne wiązanie klejowe sprawi, że wybijak o rozstawie 4 mm przejdzie przez ten blok równo, a późniejszy ścieg siodlarski (saddle stitch) ułoży się w charakterystyczną, estetyczną jodełkę po obu stronach projektu. Brak kleju oznacza również, że podczas szycia nici będą wchodzić między warstwy skóry, rozpychając je od środka i tworząc nieestetyczne szczeliny, w które z czasem wejdzie brud i wilgoć.
Dodatkowo, klejenie ma ogromne znaczenie konstrukcyjne. W miejscach, które nie są szyte — na przykład przy zakładkach na karty w portfelach, gdzie kleimy tylko wąski margines boczny i dolny — klej przejmuje część naprężeń podczas użytkowania. W przypadku pasków do spodni, gdzie często sklejamy dwie warstwy lico do lica (po uprzednim zszorstkowaniu), klej zapobiega rozwarstwianiu się paska podczas zginania na klamrze. Ścieg ręczny trzyma całość w pionie, ale to klej blokuje ruchy poziome między warstwami. W profesjonalnym kaletnictwie nie ma drogi na skróty — każda krawędź, która ma być zszyta, musi najpierw zostać starannie sklejona.
Rodzaje klejów kaletniczych — wodne kontra rozpuszczalnikowe
Na rynku chemii kaletniczej znajdziesz dziesiątki produktów, ale w praktyce rzemieślniczej dzielimy je na dwie główne kategorie, z których każda ma swoje specyficzne zastosowanie, wady i zalety. Wybór odpowiedniego preparatu zależy od tego, co dokładnie robisz, w jakich warunkach pracujesz i z jakim rodzajem skóry masz do czynienia. Wszystkie sprawdzone kleje do skóry opierają się na mechanizmie tworzenia trwałej, elastycznej spoiny, która nie pęka podczas zginania gotowego wyrobu.
Pierwsza grupa to kleje rozpuszczalnikowe, często nazywane kontaktowymi lub neoprenowymi. To absolutny wół roboczy w warsztacie kaletniczym. Działają na zasadzie kontaktowej: nakładasz cienką warstwę na obie łączone powierzchnie, czekasz od 10 do 20 minut, aż rozpuszczalnik odparuje (klej staje się suchy w dotyku), a następnie mocno dociskasz elementy do siebie. Spoina powstaje natychmiast po dociśnięciu i jest niezwykle mocna. Główną zaletą klejów rozpuszczalnikowych jest ich odporność na wilgoć, ogromna siła chwytu od pierwszej sekundy oraz wysoka elastyczność. Są niezastąpione przy klejeniu pasków, rączek do toreb czy elementów, które będą mocno pracować. Minusem jest intensywny, drażniący zapach. Praca z nimi wymaga dobrze wentylowanego pomieszczenia, a pomyłka przy przykładaniu elementów jest trudna do skorygowania — klej chwyta natychmiast.
Druga kategoria to kleje na bazie wody (często dyspersje poliuretanowe, akrylowe lub lateksowe). Zyskały ogromną popularność wśród hobbystów pracujących w domach, ponieważ są praktycznie bezwonne i bezpieczne dla zdrowia. Ich aplikacja jest bardzo przyjemna, a narzędzia można łatwo umyć pod bieżącą wodą, dopóki klej nie zaschnie. Kleje wodne schną dłużej niż rozpuszczalnikowe — często trzeba poczekać 20-30 minut, aż biała lub mleczna warstwa stanie się całkowicie przezroczysta. Dopiero wtedy łączymy elementy. Mają nieco słabszy chwyt początkowy, co dla początkującego może być zaletą, bo daje ułamki sekund na delikatną korektę ułożenia krawędzi. Należy jednak pamiętać, że kleje wodne wnikają głębiej w strukturę mizdry, co przy bardzo cienkich skórach (np. 0,8 mm) może powodować ich lekkie usztywnienie po wyschnięciu.
Wybierając chemię do swojego warsztatu, warto mieć oba rodzaje. Klej wodny świetnie sprawdzi się do klejenia podszewek, cienkich warstw portfeli i pracy wieczorami w mieszkaniu. Klej rozpuszczalnikowy wyciągniesz z szafy, gdy będziesz musiał skleić gruby, 3-milimetrowy pas juchtowy lub elementy torby, które wymagają natychmiastowej, pancernej wytrzymałości.
Przygotowanie powierzchni — fundament trwałej spoiny
Nawet bardzo mocny klej przemysłowy nie zadziała, jeśli nałożysz go na nieodpowiednio przygotowaną powierzchnię. To właśnie na tym etapie początkujący popełniają najwięcej błędów, które skutkują rozklejaniem się portfeli po kilku tygodniach użytkowania. Złota zasada kaletnictwa brzmi: klej musi mieć się czego trzymać. Potrzebuje porowatej, otwartej struktury włókien skóry.
Jeśli kleisz mizdrę do mizdry (czyli „włochatą", spodnią stronę skóry do drugiej takiej samej strony), sprawa jest stosunkowo prosta. Mizdra z natury jest szorstka i otwarta. Wystarczy upewnić się, że jest czysta i wolna od pyłu. Sytuacja komplikuje się drastycznie, gdy musisz przykleić mizdrę do lica (gładkiej, górnej strony skóry) lub lico do lica. Lico skóry garbowanej roślinnie jest zamknięte, gładkie, a często dodatkowo pokryte woskami, olejami w garbarni lub wykończone na wysoki połysk. Skóry kolorowe, już wykończone fabrycznie, mają na licu warstwę ochronną, która całkowicie odpycha chemię. Nałożenie kleju bezpośrednio na taką powierzchnię to pewna porażka — po wyschnięciu spoinę będzie można zerwać palcami jak taśmę klejącą.
Aby klej chwycił lico, musisz je zszorstkować, czyli fizycznie zedrzeć wierzchnią, gładką warstwę, odsłaniając włókna pod spodem. Robimy to tylko w miejscu, gdzie będzie nakładany klej (zazwyczaj jest to margines o szerokości 4-5 mm od krawędzi). Używamy do tego specjalnych zdzieraków (rougherów), ostrego noża (np. głowiarza) lub gruboziarnistego papieru ściernego. Rysujemy cyrklem linię pomocniczą wzdłuż krawędzi, a następnie agresywnie drapiemy lico wewnątrz wyznaczonego marginesu, aż stanie się matowe i włochate. Musisz uważać, aby nie wyjść poza wyznaczoną linię, ponieważ zarysowania na widocznej części gotowego wyrobu są nie do naprawienia.
Różnice w przygotowaniu zależą też od rodzaju garbowania. Skóra garbowana roślinnie dość łatwo poddaje się szorstkowaniu. Włókna ładnie się podnoszą, tworząc idealne środowisko dla kleju. Z kolei skóra garbowana chromowo bywa bardziej problematyczna. Jej włókna są często luźniejsze, a sama skóra jest mocno nasycona olejami i chemią garbarską. W przypadku miękkiej chromówki o grubości 1,2 mm szorstkowanie musi być wykonane delikatniej, aby nie rozedrzeć materiału, ale jednocześnie na tyle głęboko, by usunąć warstwę wykończeniową. Zawsze po zszorstkowaniu przetrzyj powierzchnię suchą szczotką, aby usunąć luźny pył skórzany — klej ma wiązać ze stałą strukturą skóry, a nie z drobnymi opiłkami.
Narzędzia do aplikacji kleju i technika nakładania
Kiedy powierzchnia jest już gotowa, przychodzi czas na aplikację. Technika nakładania klejów do skóry drastycznie różni się od tego, co znamy z zajęć plastycznych w szkole. Zbyt duża ilość kleju to główny wróg. Gruby naddatek nie tylko wydłuża czas schnięcia w nieskończoność, ale też tworzy po sklejeniu twardą, widoczną na krawędzi skorupę, która brudzi narzędzia i uniemożliwia estetyczne wykończenie. Warstwa kleju powinna przypominać delikatny szron na szybie, a nie grubą warstwę masła na chlebie.
Do nakładania kleju używamy specjalnych narzędzi, unikając nakładania go prosto z tubki. Najpopularniejsze są elastyczne, plastikowe szpatułki. Pozwalają one na nabranie minimalnej ilości preparatu i mocne wsmarowanie go w strukturę mizdry lub zszorstkowanego lica. Szpatułka daje pełną kontrolę nad szerokością ścieżki klejowej — jeśli potrzebujesz nałożyć klej tylko na 5 mm marginesu, krawędzią szpatułki zrobisz to precyzyjnie, nie brudząc reszty elementu. Innym rozwiązaniem, szczególnie przy klejach wodnych, są pędzle z twardym, syntetycznym włosiem. Pozwalają one na szybkie pokrycie większych powierzchni, na przykład przy wklejaniu podszewki na całą płaszczyznę portfela. Trzeba je jednak natychmiast myć po użyciu.
Sama technika nakładania wymaga wprawy. Nabierasz odrobinę kleju na krawędź szpatułki i płynnym ruchem ściągasz go po krawędzi skóry, dociskając narzędzie do materiału. Cel to wtłoczenie chemii we włókna, a nie zbudowanie grubej warstwy na powierzchni. Jeśli widzisz białe, wypukłe smugi, zebrałeś za dużo. Rozprowadź je równomiernie. Niezwykle ważne jest, aby klej dotarł do samej krawędzi elementu. Jeśli zostawisz choćby milimetr suchej przestrzeni przy samym brzegu, po sklejeniu powstanie tam mikroszczelina. Kiedy po zszyciu użyjesz edge bevelera (fazownika) w rozmiarze #1 lub #2, ostrze wpadnie w tę szczelinę, poszarpie krawędź i zniszczy cały efekt.
Przy dużych elementach, takich jak panele toreb, świetnie sprawdzają się metalowe lub plastikowe wałki do kleju z wbudowanym zbiornikiem. Pozwalają one na błyskawiczne nałożenie idealnie równej warstwy na dużą powierzchnię. Niezależnie od narzędzia, zawsze nakładaj klej na obie łączone powierzchnie. Próba nałożenia kleju tylko na jedną stronę i dociśnięcia do niej suchego elementu skończy się bardzo słabym wiązaniem, które puści przy pierwszym zgięciu skóry.
Proces łączenia, dociskania i schnięcia
Nałożyłeś idealnie cienką warstwę kleju na oba elementy. Teraz nadchodzi moment, w którym cierpliwość jest kluczowa. Zdecydowana większość klejów kaletniczych wymaga odparowania przed złączeniem. To błąd początkujących — łączenie elementów na mokro. Jeśli złączysz dwie warstwy skóry, gdy klej jest jeszcze płynny, woda lub rozpuszczalnik zostaną uwięzione między nimi. Skóra naturalna oddycha, ale proces schnięcia zamkniętego w ten sposób kleju wydłuży się wielokrotnie, a sama spoina będzie początkowo bardzo słaba i podatna na przesunięcia.
Czas oczekiwania zależy od rodzaju kleju. W przypadku klejów rozpuszczalnikowych (kontaktowych) czekamy, aż powierzchnia stanie się matowa i sucha w dotyku. Wykonujemy tak zwany test knykcia — dotykamy warstwy kleju zewnętrzną stroną zgiętego palca. Jeśli klej jest lepki, ale nie zostaje na skórze dłoni i nie ciągnie się w postaci nitek, jest gotowy do łączenia. Zajmuje to zazwyczaj od 5 do 15 minut. Przy klejach wodnych czekamy, aż biały kolor całkowicie zniknie, a warstwa stanie się przezroczysta. Może to potrwać od 15 do nawet 30 minut, w zależności od temperatury i wilgotności w pracowni.
Gdy obie powierzchnie są gotowe, przystępujemy do łączenia. Z racji tego, że kleje kontaktowe chwytają natychmiast, musisz być bardzo precyzyjny. Zacznij od jednego rogu lub krawędzi, wyrównaj je idealnie i powoli, milimetr po milimetrze, opuszczaj górny element na dolny, pilnując linii. Jeśli kleisz długi pasek, nie przykładaj całości na raz. Przyłóż początek, dociśnij, a następnie naciągaj i układaj resztę.
Samo przyłożenie elementów to dopiero połowa sukcesu. Spoina wymaga fizycznej siły, aby aktywować wiązanie i połączyć włókna obu warstw. Do tego celu używamy ciężkich, metalowych wałków dociskowych. Przejeżdżamy wałkiem po sklejonym marginesie kilkukrotnie, używając dużej siły. Jeśli nie masz wałka, możesz użyć gładkiego młotka kaletniczego, ostukując delikatnie całą linię klejenia. Alternatywą jest gładka kość introligatorska. Ważne, aby nacisk był równomierny i obejmował całą powierzchnię spoiny, szczególnie przy samych krawędziach. Po dociśnięciu element jest gotowy do dalszej pracy — możesz od razu wyznaczać linię szycia cyrklem, używać wybijaków ściegowych (np. o popularnym rozstawie 4 mm lub 5 mm) i szyć. Pełną wytrzymałość chemiczną spoina uzyskuje jednak zazwyczaj po 24 godzinach.
Wpływ klejenia na wykończenie krawędzi
Wielu adeptów kaletnictwa nie zdaje sobie sprawy, że jakość wykończenia krawędzi w 90% zależy od tego, jak dobrze elementy zostały sklejone. Jeśli marzysz o gładkiej, błyszczącej krawędzi, która wygląda jak jednolity kawałek drewna lub plastiku, musisz zacząć od perfekcyjnego klejenia. Żaden środek chemiczny nie uratuje źle połączonych warstw skóry.
Kiedy skleisz ze sobą dwa kawałki flagowej skóry Maya o grubości 1,5 mm, otrzymujesz krawędź o grubości 3 mm. Jeśli klej został nałożony nierównomiernie, nie dotarł do samego brzegu lub elementy nie zostały odpowiednio dociśnięte, między warstwami powstanie mikroskopijna szczelina. Kiedy zaczniesz wyrównywać krawędź papierem ściernym, pył skórzany wejdzie w tę szczelinę, podkreślając ją wizualnie. Następnie użyjesz edge bevelera w rozmiarze #1, aby zaokrąglić rogi. Jeśli spoina jest słaba, nacisk narzędzia spowoduje rozwarstwienie się skóry pod ostrzem.
Największy problem pojawia się jednak podczas nakładania chemii wykończeniowej. Środek Tokonole to absolutny standard w wykańczaniu krawędzi i mizdry. Jego zadaniem jest sklejenie luźnych włókien na powierzchni cięcia i nadanie im gładkości podczas tarcia wood slickerem (drewnianą polerką krawędzi). Należy jednak kategorycznie zaznaczyć: Tokonole to środek do wykończenia krawędzi, a nie szpachla do wypełniania ubytków. Nie ma właściwości wypełniających. Jeśli na krawędzi widnieje czarna linia szczeliny spowodowana brakiem kleju, nałożenie Tokonole i polerowanie tylko tę szczelinę uwydatni. Środek wejdzie do środka, ale nie sklei dwóch oddalonych od siebie warstw.
Z drugiej strony, nadmiar kleju również niszczy krawędź. Jeśli nałożyłeś grubą warstwę i podczas dociskania wałkiem klej wypłynął na zewnątrz, stworzy on gumową barierę na powierzchni cięcia. Kiedy zaczniesz wygładzać taką krawędź, klej rozmaże się po skórze. Kiedy nałożysz Tokonole, środek ten wchłonie się we włókna skóry, ale zostanie całkowicie zablokowany przez zaschnięty klej. W efekcie otrzymasz krawędź w łatki — w jednych miejscach będzie pięknie wypolerowana, w innych pozostanie matowa i gumowata. Dlatego tak kluczowe jest nakładanie cienkiej warstwy i pilnowanie, by klej nie wypływał poza obrys projektu.
Najczęstsze błędy początkujących przy klejeniu skóry
Praca w warsztacie kaletniczym szybko weryfikuje cierpliwość. Błędy na etapie klejenia są frustrujące, ponieważ często ujawniają się dopiero na samym końcu procesu, gdy projekt jest już zszyty. Znajomość tych pułapek pozwala zaoszczędzić mnóstwo czasu i cennego materiału.
Pierwszym i najczęstszym błędem jest klejenie bezpośrednio do wykończonego lica. Jak wspomnieliśmy wcześniej, skóra garbowana roślinnie, która została pofarbowana, zawoskowana i wypolerowana, ma powierzchnię zamkniętą. Skóry kolorowe, kupowane jako gotowe płaty, również mają fabryczne wykończenie. Jeśli nałożysz kleje do skóry na taką powierzchnię bez jej uprzedniego zszorstkowania, spoina będzie iluzoryczna. Skóra będzie się trzymać tylko do momentu pierwszego wygięcia. Zawsze pamiętaj o użyciu zdzieraka na marginesie klejenia.
Drugi błąd to pośpiech w łączeniu elementów. Nakładanie kleju rozpuszczalnikowego i natychmiastowe dociskanie warstw sprawia, że rozpuszczalnik nie ma jak odparować. Spoina jest mokra, elementy „pływają" względem siebie, a po wyschnięciu wiązanie jest kruche i słabe. Zawsze czekaj, aż klej kontaktowy będzie suchy w dotyku, a wodny stanie się przezroczysty. Ten czas to nie jest sugestia producenta — to wymóg chemiczny, warunkujący powstanie mocnej spoiny.
Trzecim problemem jest nierównomierna aplikacja. Nakładanie kleju prosto z tubki skutkuje powstaniem grubego wałka na środku marginesu i suchymi strefami przy samej krawędzi. Skutkuje to wypływaniem nadmiaru kleju na zewnątrz (co rujnuje krawędź) oraz brakiem wiązania na samym brzegu (co uniemożliwia estetyczne wykończenie Tokonole). Zawsze używaj szpatułki, rozprowadzając klej od środka elementu na zewnątrz, ściągając nadmiar poza krawędź (najlepiej na podkładkę roboczą).
Czwarty błąd to brak docisku. Samo przyłożenie do siebie dwóch posmarowanych klejem elementów nie wystarczy. Kleje kontaktowe, jak sama nazwa wskazuje, wymagają mocnego kontaktu pod naciskiem. Użycie wałka dociskowego lub delikatne ostukanie młotkiem kaletniczym aktywuje spoinę. Bez tego kroku warstwy mogą się rozwarstwić podczas wybijania otworów wybijakiem.
Najczęstsze pytania
Czy mogę użyć zwykłego kleju typu wikol do skóry?
Nie. Kleje do drewna wysychają na twardą, sztywną skorupę. Skóra naturalna pracuje i zgina się, więc twarda spoina szybko popęka i puści. Kleje kaletnicze są formułowane tak, aby po wyschnięciu zachować pełną elastyczność.
Jak usunąć klej, który wypłynął na lico skóry?
Jeśli używasz kleju wodnego, możesz spróbować zetrzeć go natychmiast wilgotną szmatką. W przypadku klejów rozpuszczalnikowych, gdy zaschną, można użyć specjalnych gumek do ścierania kleju (tzw. crepe rubber). Trzeba to robić delikatnie, aby nie uszkodzić wykończenia lica.
Czy muszę kleić skórę przed użyciem wybijaków?
Zdecydowanie tak. Jeśli nie skleisz warstw, podczas uderzania młotkiem w wybijak ściegowy, dolna warstwa skóry przesunie się. W efekcie otwory na spodzie wyjdą krzywo, a estetyczny ścieg ręczny będzie niemożliwy do wykonania.
Moja skóra garbowana roślinnie ciemnieje od kleju wodnego, dlaczego?
Skóra garbowana roślinnie chłonie wilgoć jak gąbka, a woda powoduje jej ciemnienie. Jeśli nałożysz za dużo kleju wodnego, wilgoć przebije na stronę lica. Nakładaj bardzo cienkie warstwy za pomocą szpatułki.
Czy klej zastępuje szycie?
Nie. W profesjonalnym rzemiośle klej służy do pozycjonowania elementów, stabilizacji krawędzi i zapobiegania rozwarstwianiu. Głównym elementem nośnym, który zapewnia trwałość portfela czy torby na lata, zawsze jest mocny ścieg ręczny (saddle stitch).
Od czego zacząć
Jeśli dopiero kompletujesz swój pierwszy warsztat i planujesz uszyć prosty portfel na karty z dwóch kawałków skóry garbowanej roślinnie o grubości 1,5 mm, zacznij od podstawowej chemii. Nie musisz od razu kupować galonów przemysłowych klejów neoprenowych.
Wybierz małą butelkę dobrej jakości kleju wodnego. Jest bezpieczny, bezwonny i wybacza błędy początkującym, dając czas na spokojne ułożenie elementów. Do tego dokup paczkę plastikowych szpatułek do rozprowadzania — to niewielki wydatek, a całkowicie zmienia komfort pracy. Przygotuj sobie również mały, metalowy wałek dociskowy. Jeśli go nie masz, na początek wystarczy gładki młotek kaletniczy, którym delikatnie opukasz sklejone krawędzie.
Przed rozpoczęciem właściwego projektu, weź dwa ścinki skóry. Zszorstkuj lico jednego z nich za pomocą ostrego noża lub grubego papieru ściernego na szerokości około 5 mm. Nałóż szpatułką bardzo cienką warstwę kleju na zszorstkowane lico i na mizdrę drugiego kawałka. Poczekaj, aż klej stanie się przezroczysty. Złącz je, dociśnij wałkiem i odczekaj godzinę. Następnie spróbuj je rozerwać. Zobaczysz, jak mocno trzyma prawidłowo wykonana spoina. Kiedy opanujesz ten proces na ścinkach, Twoje wybijaki będą wchodzić w skórę idealnie równo, a krawędzie będą gotowe na wykończenie środkiem Tokonole.
