Skóra surowiec to odzwierzęcy materiał poddany procesowi garbowania, który zapobiega jego rozkładowi i nadaje mu elastyczność, wytrzymałość oraz określoną grubość niezbędną do tworzenia wyrobów kaletniczych. W żargonie rzemieślniczym termin ten nie oznacza surowej, nieobrobionej skóry prosto z ubojni, lecz gotowy do pracy błam, z którego kaletnik wycina elementy swojego projektu.
Wybór odpowiedniego surowca to najważniejsza decyzja w całym procesie twórczym. Decyduje ona o tym, jakich narzędzi użyjesz, jakiej chemii będziesz potrzebować oraz jak długo przetrwa gotowy produkt. Zrozumienie właściwości poszczególnych typów skóry pozwala uniknąć frustracji i kosztownych błędów, szczególnie na początku drogi z kaletnictwem.
Charakterystyka
Każdy błam skóry ma dwie strony: gładką, zewnętrzną warstwę zwaną licem oraz wewnętrzną, włóknistą stronę przylegającą pierwotnie do mięśni, czyli mizdrę. To, jak te warstwy się zachowują, zależy w głównej mierze od metody garbowania. W rzemiośle najczęściej spotykamy się z dwoma głównymi typami: skórą garbowaną roślinnie oraz skórą garbowaną chromowo. Mają one zupełnie odmienne właściwości i wymagają innego podejścia warsztatowego.
Skóra garbowana roślinnie, często nazywana juchtem lub blankiem, to materiał poddawany obróbce przy użyciu naturalnych garbników pozyskiwanych z kory drzew. Taki surowiec działa jak gęsta gąbka — chłonie wodę, farby na bazie alkoholu oraz naturalne oleje. Dzięki tej właściwości jucht można formować na mokro, a także zdobić poprzez tłoczenie i rzeźbienie przy użyciu noża obrotowego (swivel knife). Należy jednak pamiętać, że tłoczenie ma sens tylko w przypadku skóry o grubości minimum 2,0 mm; cieńszy materiał po prostu przebijesz lub nie uzyskasz odpowiedniej głębi wzoru. Skóra roślinna pięknie się starzeje, z czasem ciemniejąc na słońcu i nabierając unikalnej patyny. Jej krawędzie łatwo poddają się obróbce — po ścięciu fazownikiem (edge beveler) i nałożeniu preparatu Tokonole, można je wypolerować na gładko za pomocą drewnianej polerki (wood slicker).
Zupełnie inaczej zachowuje się skóra garbowana chromowo. Proces z użyciem soli chromu sprawia, że materiał staje się miękki, wysoce elastyczny i odporny na działanie wody. Niestety, taka skóra nie przyjmuje farb kaletniczych wnikających w strukturę, nie da się jej formować na mokro ani wytłaczać na niej wzorów. Próba nałożenia wosku na lico chromówki zazwyczaj kończy się powstaniem lepkiej, brudzącej warstwy, która nie chce się wchłonąć. Wykończenie krawędzi w tym przypadku również wymaga innej techniki — Tokonole nie sklei luźnych włókien, dlatego konieczne jest zastosowanie specjalnych farb krawędziowych.
Warto również wspomnieć o skórach już wykończonych fabrycznie, takich jak nasza flagowa skóra Maya. Są to materiały, które w garbarni otrzymały już ostateczny kolor i fakturę. Pracując z takim surowcem, pomijasz etap barwienia. Co więcej, skór kolorowych nie wolno pokrywać dodatkowymi farbami typu Fiebing's Pro Dye, ponieważ ich lico jest już zamknięte. Możesz jedynie pracować nad wykończeniem krawędzi i ewentualnym zabezpieczeniem mizdry.
Zastosowania
Dobór surowca musi być ściśle podyktowany rodzajem tworzonego przedmiotu. Najważniejszym parametrem, na który musisz zwrócić uwagę, jest grubość skóry, wyrażana zawsze w milimetrach. W kaletnictwie nie używamy pojęcia gramatury (g/m²), które jest zarezerwowane dla tkanin i papieru.
- Klasyczne portfele męskie typu bifold: To projekty wymagające precyzji i cienkiego materiału, aby po złożeniu portfel nie przypominał cegły. Na warstwę zewnętrzną najczęściej wybiera się skórę o grubości 1,5 mm. Wnętrze, czyli kieszonki na karty i przegrody na banknoty, wykonuje się z surowca o grubości 1,0 mm lub 1,2 mm. Zastosowanie grubszej skóry sprawi, że wybijaki ściegowe o rozstawie 3 mm lub 4 mm będą miały problem z przebiciem wielu warstw, a sam portfel nie domknie się w kieszeni.
- Paski do spodni: Wymagają bezkompromisowej wytrzymałości, ponieważ przenoszą spore obciążenia i są narażone na ciągłe zginanie. Tutaj króluje gruby jucht bydlęcy. Optymalna grubość surowca na pasek to przedział od 3,5 mm do nawet 4,5 mm. Taka grubość pozwala na użycie fazownika w rozmiarze #2 lub #3, co daje piękne, zaokrąglone krawędzie, które po wypolerowaniu z Tokonole nie będą wrzynać się w materiał spodni.
- Torebki damskie i torby typu shopper: W tym przypadku sztywny jucht często ustępuje miejsca bardziej plastycznym skórom. Świetnie sprawdzają się skóry garbowane roślinnie, ale o mniejszej grubości, zazwyczaj 1,8 mm do 2,2 mm, lub miękkie skóry wykończone. Ważne jest, aby surowiec miał odpowiednią „sztywność” (temper) — zbyt miękki sprawi, że torba zapadnie się pod własnym ciężarem, z kolei zbyt sztywny utrudni wywinięcie torby na prawą stronę, jeśli projekt zakłada szwy wewnętrzne.
- Kabury, pochwy na noże i etui formowane: To domena wyłącznie skóry garbowanej roślinnie o grubości od 2,5 mm do 4,0 mm. Surowiec ten po namoczeniu w wodzie staje się niezwykle plastyczny. Można go naciągnąć na drewniane kopyto lub owinięty folią nóż, a po wyschnięciu skóra trwale zapamiętuje nadany jej kształt, stając się twarda niczym pancerz.
- Paski do zegarków: Wymagają bardzo cienkiego, ale zwartego surowca. Zazwyczaj stosuje się lico o grubości 1,0 mm, które podkleja się drugą warstwą cienkiej skóry (podszewką) lub specjalnym materiałem zapobiegającym poceniu. Ze względu na małe gabaryty, do szycia pasków zegarkowych używa się wybijaków ściegowych o małym rozstawie, najczęściej 3 mm, oraz cienkich nici, co nadaje wyrobowi elegancki wygląd.
- Drobna galanteria (breloki, zakładki do książek): To idealne pole do wykorzystania ścinek. Surowiec o grubości 1,5 mm do 2,0 mm jest tu najbardziej uniwersalny. Pozwala na bezproblemowe wbicie wybijaka 4 mm, wykonanie równego ściegu siodlarskiego i szybkie wykończenie krawędzi bez konieczności skomplikowanego ścieniania materiału.
Jak wybrać
Wybór skóry to moment, w którym początkujący kaletnik często czuje się zagubiony. Aby uniknąć frustracji, zacznij od dokładnego określenia swojego projektu. Jeśli planujesz uszyć swój pierwszy portfel, nie kupuj grubej na 3,0 mm skóry juchtowej, ponieważ nie poradzisz sobie z jej zaginaniem, a gotowy wyrób będzie niepraktyczny. Szukaj błamów o grubości 1,2 mm do 1,5 mm.
Dla osoby stawiającej pierwsze kroki w rzemiośle, najbezpieczniejszym wyborem będzie skóra już wykończona i zafarbowana w garbarni. Praca z czystym, naturalnym juchtem wymaga wprawy w równomiernym nakładaniu farb (np. Fiebing's Pro Dye). Ręczne barwienie dużych powierzchni bez pozostawiania smug to trudna sztuka. Wybierając skórę kolorową, omijasz ten etap i możesz skupić się na nauce cięcia głowiarzem, precyzyjnym prowadzeniu rylca (creaser) oraz opanowaniu ściegu siodlarskiego.
Zwróć baczną uwagę na mizdrę, czyli spodnią stronę skóry. W wysokiej jakości surowcu mizdra powinna być gładka, a jej włókna mocno zbite. Jeśli po przejechaniu dłonią po spodzie skóry wyczuwasz długie, luźne i mechate włókna (tzw. „włochata mizdra”), oznacza to, że skóra pochodzi z gorszej partii błamu, zazwyczaj z brzucha zwierzęcia (belly). Taki materiał mocno się rozciąga i trudno go estetycznie wykończyć. Oczywiście, luźną mizdrę można wygładzić nakładając warstwę Tokonole i polerując ją szklanym gładzikiem, jednak wymaga to dodatkowej pracy, a sama skóra nadal pozostanie podatna na odkształcenia.
Zaawansowany rzemieślnik dobiera surowiec z myślą o konkretnych technikach zdobniczych. Jeśli planujesz rzeźbić motywy kwiatowe (floral carving), musisz kupić naturalny jucht o grubości minimum 2,5 mm, ponieważ tylko taki materiał przyjmie głębokie cięcia nożem obrotowym i pozwoli na mocne uderzenia puncami. Pamiętaj też o dopasowaniu nici do grubości surowca — do cienkich portfeli z lica 1,2 mm wybierz cienkie nici poliestrowe (np. Slam), natomiast do grubej torby z juchtu 3,0 mm lepiej sprawdzą się grubsze nici, takie jak Vinymo MBT, które solidnie zwiążą warstwy i wypełnią otwory zrobione wybijakami o rozstawie 5 mm lub 6 mm.
Produkty z naszej oferty
W tej chwili w naszym katalogu online nie prowadzimy bezpośredniej sprzedaży pełnych błamów skóry surowcowej pod konkretnymi linkami. Nasz asortyment skupia się na dostarczaniu najwyższej jakości chemii, narzędzi i akcesoriów, które pozwolą Ci ten surowiec profesjonalnie obrobić i zamienić w gotowy produkt.
Aby w pełni wykorzystać potencjał zakupionej skóry, będziesz potrzebować odpowiedniego wyposażenia. W naszej ofercie znajdziesz wszystko, co niezbędne do pracy z surowcem kaletniczym:
- Środki do wykończenia krawędzi i mizdry, na czele z niezawodnym preparatem Tokonole, który wygładzi i zabezpieczy włókna skóry garbowanej roślinnie.
- Szeroką paletę profesjonalnych farb na bazie alkoholu od Fiebing's, idealnych do nadawania koloru naturalnym juchtom.
- Precyzyjne wybijaki ściegowe o różnych rozstawach (od 3 mm do 6 mm), które pozwolą Ci przygotować równe otwory pod ścieg siodlarski.
- Narzędzia tnące i kształtujące, w tym fazowniki (edge beveler) w rozmiarach od #0 do #4, niezbędne do zaokrąglania krawędzi przed ich polerowaniem.
- Mocne, woskowane nici poliestrowe, takie jak Slam oraz Vinymo MBT, które zagwarantują trwałość Twoich szwów na lata.
